AUTORYTARYZM I JEGO PRZYKŁAD

AUTORYTARYZM: doktryna polityczna zwana tez ideologią bazująca na negowaniu myśli liberalnej, systemu parlamentarnego w tym modelu rządów wyłonionych w demokratyczny sposób. Postuluje dążenie do zorganizowania niczym nie zagrożonych elementów jurysdykcji (władzy) o funkcjach wykonawczych podbudowanej osobistością postrzeganego jako autorytet polityczny, manifestuje także całkowitą subordynację (podporządkowanie się) sposobności warunkom stworzonym przez państwo. Ideologia autorytaryzmu cierpię z ruchu konserwatywnego a także z idei elitarystycznej, postrzeganej w sposób chwalebny w stosunku do panowania osób, które posiadają ponadprzeciętne umiejętności. Autorytaryzm neguje również tolerancję, pluralizm a także wolność. Głównym elementem składowym autorytaryzmu stanowi kwestia ,,autorytetu” postrzeganego często pod kontem jurysdykcji sformalizowanej (H. Lasewell, A. Kaplan), której postawą jest służebność oraz estyma dla sprawujących władzę (G. Sarttori) a także umiejętności wyróżniania się z danej wspólnoty (R. Michels, F. Ryszka). Wyżej wspomniana cecha określana jako autorytet jest nadawana agendom władzy a także tym, którzy ją sprawują. Fakt ten spowodował to iż koncepcja autorytaryzmu zaskarbiła sobie życzliwe nastawienie Kościoła wiary ,,rzymsko-katolickiego”, który no początku XX wieku walczył z ideologią liberalną oraz wspomagał systemy promujące autorytaryzm w takich państwach jak Portugalia czy Hiszpania. Autorytaryzm sprzeciwia się wymogowi formalnemu uprawomocnieniu (legitymizacji) jurysdykcji określonej wspólnoty np. w wyborach o uniwersalnym (,,powszechnym”) charakterze. Należy pamiętać iż w systemach o ideologi autorytarnych usankcjonowanie władz państwowych jest naturalnym porządkiem rzeczy i jest skutkiem umiejętności wywierania presji, a także wynikiem indywidualnych predyspozycji osoby określanej mianem przywódcy lub władcy. Myślą przewodnią ideologi autorytarnej głównie stanowi zaprowadzenie ładu wśród społeczeństwa a także zredukowanie potencjału negowania jej przez wszystkie kategorie, na które dzieli się społeczeństwo.

AUTONOMIA POLITYCZNA I JEJ PRZKŁAD

AUTONOMIA POLITYCZNA: norma zmniejszania możliwości wtrącania się państwowej władzy w zakres spraw należących do obszaru działalności ciał powołanych za sprawą politycznych mniejszości. Postrzegana jest jako oznaka chęci zabezpieczenia specyficznych celów głównie o charterze kulturowym tych wspólnot które, ze względu na swoją ilość a także zintegrowaną z nią bezsilność jeśli chodzi o przedstawicielstwo na forum rządu lub parlamentu nie mogą swoich postulatów wcielić w życie z powodu obowiązujących praktyk demokratycznych nakazujących podejmowanie decyzji większością głosów. Żądanie zagwarantowania autonomii politycznej określonym społecznościom nabiera wyjątkowego znaczenia, należy zauważyć, iż w wspólnotach określaniach jako fragmentaryczne wyodrębniły się nie wielkie grupy o charakterze narodowym, religijnym czy językowym. Autonomia polityczna jest wyrazem dostrzegana osobliwych zapotrzebowań tych grup, które w żaden sposób nie stanowią zagrożenia dla ogólnie rozumianego społeczeństwa danego państwa. Przesłanie tej tezy skupia się na tym iż rozstrzygnięcia, które dotyczą fundamentalnych zapotrzebowań tych wspólnot powinny być przez nie same zaspakajane, ponieważ działania podejmowane przez władzę na ich rzecz mogły by stanowić powód konfliktu. Nie należy zapominać, że autonomia polityczna stanowi istotny element tzw. konsensualnej demokracji, która neguje generalne prawo podejmowania decyzji większością głosów charakterystycznego dla ustroju opierającego się na demokracji parlamentarnej. Natomiast w zamian sugeruje stworzenie państwowych gwarancji zapewniających blokadę tzw. ,,deprywatyzacji politycznej mniejszości”. Warto również nadmienić, że rozpoznawalnym rodzajem autonomii politycznej stanowi federalizm, który będzie również opisany na tym blogu. Źródło: leksykon politologii”. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut. Czy znasz inne przykłady autonomii politycznej? Jeśli tak to zapraszam do napisania komentarzu. Kopiowanie tekstów zawartych na blogu w celach edukacyjnych wskazane.

AUTOKRACJA

AUTOKRACJA: termin wywodzi się z j. łac. autokrates co oznacza samowładny, można także utożsamiać go z mechanizmem lub z systemem charakteryzującym się hegemonią jednostki bądź wyłowionej wspólnoty zwanej np. triumwiratem, który dokonuje ,,zawłaszczania” władzy politycznej. Uniemożliwiając tym samym nabywanie uprawnień oraz usankcjonowanie instytucji państwa, które pozbawiane są potencjału decyzyjnego. W wypadku systemów autokratycznych władza staje się ,,własnością” samowładcy co uniemożliwia zastosowania narzędzi do egzekwowania politycznej odpowiedzialności, która była by równoznaczna z osunięciem autokraty od władzy (tzw. ,,personalizacja władzy”). Jeśli chodzi o zasięg władzy to jest on niesprecyzowany, co umożliwia w dowolny sposób określać jej pole działania. Jak określał G. Sartoti w pracy pod tyt. ,,Teoria demokracji” z 1994 ,,inni mogą komuś przyznawać władzę nad ludźmi – przy czym zawsze i wyłącznie z możliwością odwołania”. W systemach autokratycznych pojedyncza osoba z własnej inicjatywy dokonuje ,,zawłaszczenia” władzy, która nie jest nieograniczana oraz nie podlega żadnym ograniczeniom. z czego można wnioskować iż ,,sama sobie powierza rządzenie”, często autokracja kojarzona jest z autorytaryzmem, dyktaturą albo z totalitaryzmem (wymienione systemy będą również opisane na tym blogu). Należy dodać, że autokracja jest systemem, w którym przewiduje się obecność wielości czyli pluralizmu lecz nie we wszystkich przejawach życia społecznego. Z uwagi na to iż autokracja stanowi skuteczniejszy system od praktyk demokratycznych jest ona stosowana w okolicznościach groźby poważnych konfliktów towarzyszących np. transformacji ustrojowej. Źródło: leksykon politologii”. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut. Czy znasz inne przykłady autokracji? Jeśli tak to zapraszam do napisania komentarzu.

AUTARKIA I JEJ PRZYKŁAD

AUTARKIA:oznacza samowystarczalność, termin ten wywodzi się z j. grec. Autarkia stanowi gospodarczy system, którego celem jest zagwarantowanie uniezależnienia się od wszystkich tak w wymiarze ekonomicznym jak i od zależności kształtujących stosunki gospodarcze w aspekcie międzynarodowym. Klasyczna autbarkia to zaprowadzenie takiego porządku, w którym wytwarzanie dóbr w ramach danego państwa powoduje, że międzynarodowy handel tymi dobrami staje się zbędny i po prostu nieopłacalny. Ponieważ konsumpcja w ramach danego państwa zaspakaja zbyt wyprodukowanych towarów w tym samym państwie a co za tym idzie import oraz eksport staje się niemożliwy. Praktykowanie polityki autarki może wynikać z relacji międzynarodowych skutkiem, których może być np. izolacja a ta z kolei wymusza powstanie gospodarki o charakterze samowystarczalnym. Przykładem zastosowania autarki w praktyce są Włochy i Niemcy, w których na przestrzeni lat trzydziestych prowadzono politykę zmierzającą do samodzielności w aspekcie gospodarczym. Osiągniecie właśnie tego celu miało pomóc w forsowaniu elementów protekcjonizmu w polityce. Źródło: leksykon politologii”. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut. Czy znasz inne przykłady autarkia? Jeśli tak to zapraszam do napisania komentarzu.

ARYSTOKRACJA

ARYSTOKRACJA: jest to jedna z rodzaju rządów, w której władzę piastuje względnie niewielka wspólnota posiadająca przywileje osób z umiejętnościami niezbędnymi do sprawowania władzy. Wiele wyjaśniają etymologiczne korzenie słowa arystokracja, które wywodzi się z j. grec. aristoi oznaczającego najlepszy oraz kratistoi czyli najzamożniejszy. Arystoteles i Platon dochodzili do wniosku, że właśnie ten model rządów jest optymalny ponieważ władza znajduje się w gestii miejscowości, która ze względu na swoją intelektualną oraz moralną wyższość nad resztą społecznością sprawuję władzę z myślą o dobru ludu. Władza sprawowana przez arystokrację odróżnia się od władzy sprawowanej przez pojedynczą osobę np. tyrana lub monarchę. Aczkolwiek objaśnienie terminu ,,najlepsi” nie jest do końca dookreślone gdyż zależy od indywidualnej diagnozy. W ustrojach demokratycznych także odnajduje się elementy arystokracji w charakterze rządów, ponieważ to społeczeństwo usiłuje dokonać wyboru spośród najlepszych, którzy mają sprawować władzę w ich imieniu (,,inwestytura do rządzenia”). Z uwagi na to właśnie obecnie arystokracji przypisuje się w większym stopniu znaczenie społeczne niż polityczne. Arystokrację nazywamy grupie osób pełniącą funkcje w państwie a także rozumienie jako wyjątkowa przez wzgląd na umiejscowienie w gradacji społecznej, bogactwo, zdolności także i te intelektualne. Na ogół społeczna arystokracja była hermetyczną, w której przynależność dziedziczyło się wraz z gwarancjami prawnymi i faktycznymi. Trzeba pamiętać, iż to tyczy się także tak zwanych arystokracji ,,Otwartych”, których przykładem jest arystokracja urzędnicza lub przemysłowa, ponieważ perspektywa awansowania osób z pozostałych sfer społeczność jest duża i często temu towarzyszy związana z nią ,,ścisła elita” natomiast warunkiem członkostwa w niej stanowi wyznacznik dziedziczności czyli więź pokrewieństwa. Począwszy od starożytności arystokracja zawiązywała grupa potężnych posiadaczy obszarów ziemskich, natomiast wraz u upływem czasu do tych grup zaczęły przedostawać się wspólnoty, których status społeczny zależał nie od dziedziczności lecz od zamożności wynikającego np. z handlu. Podporą arystokracji byli tzw. spartiaci a więc obywatele z pełnym katalogiem praw. Arystokracja rodowa zwana Eupatrydami istniała np. w Atenach. Z kolei w Rzymie ukształtowała się społeczność na skutek integracji grupy, która nie bogaciła się dzięki ziemi z tzw. arystokracją rodową. Natomiast Monarchinie absolutni czyli patrymonialni formowali własny rodzaj arystokracji w charakteryzuje grupy hermetycznej funkcjonującej w oparciu o zasadę dziedziczności, odseparowanej od pozostałej społeczności szlacheckiej. Natomiast jeśli chodzi o arystokrację szlachecką w Anglii to składała się ona z bezpośrednich lenników czyli z baronów, w Rosji bojarowie a w państwach rzeszy byli to książęta. Rzeczywistości pokazała iż kształtowanie demokracji liberalnych sygnalizował zmierzch egzystowania społeczeństw arystokratycznych, którzy jako jedyni mieli prawo do publicznych praw. Arystokracja jako termin do dziś stosowany jest ale już w sposób niezwykle luźny i odbiegający od naukowego punktu widzenia oraz od jego pochodzenia językowego. Z dużą powtarzalnością termin ten używany jest zamiennie z określeniem elita przykładem czego jest arystokracja przemysłowa lub elita przemysłowa. Źródło: leksykon politologii”. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut.

ARBITRAŻ MIĘDZYNARODOWY

ARBITRAŻ MIĘDZYNARODOWY: Jego nazwa zamienna to polubowne lub rozjemcze sądownictwo. Rozjemcze sądownictwo stanowią najlepszy przykład arbitrażu i jest to formuła rozwiązywania sporu, w którym podmiotom sporu przysługuje prawo wyboru kto ma wchodzić w skład sędziowski a także prawo określania trybu postępowania przed arbitrażowym trybunałem. Tak zwane polubowne sądownictwo rozwinęło się głównie w czasach średniowiecznych czyli wtedy, kiedy nie istniały akty prawne dotyczące rozstrzygania konfliktów na szczeblu międzynarodowym. Postawą rozstrzygania sporów przez sądy polubowne była: ,,słuszność”, ,,sprawiedliwość” oraz ,,rozsądek” (z j. łac., aequitas, iustitia, ratio). W końcu XIX wieku arbitraż międzynawowy stał się powszechnie uznaną metodą rozwiązywania konfliktów. Niezwykle pomocna w tak zwanym ,,procesie instytucjonalizacji arbitrażu” stały się pierwsza i druga Konferencja Haska z roku 1899 i 1907. Jeśli chodzi o I konferencję to postawie Konwencji o pokojowym rozładowaniu konfliktów międzynarodowych z 29.07.1899 roku powołano Stały Trybunał Arbitrażu, podkreślić należy, że ta sama procedura polubownego postępowania otrzymała status ważnego sposobu postępowania przy rozstrzyganiu konfliktów międzynarodowych. Postępowanie to rozwinięto w Konwencjach drugiej Konferencji Haskiej, głównie Konwencji z X 1907 roku traktującej o ,,pokojowym sposobie załatwiania sporów” zakładający wprowadzenie je protokół Genewski jednak nie stał się obowiązującym prawem. Generalny Akt z 26.09.1928 roku kierował konflikty sklasyfikowane jako nieprawne trybunałowi o składzie pięcioosobowym, który realizował zadania polubownego sądu. Trzeba pamiętać że Karta Narodów Zjednoczonych nie przewiduje ,,postępowania polubownego” jako wskazywanych metod rozstrzygania konfliktów o charakterze międzynarodowym. Natomiast postępowanie to przewidziane jest w statucie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. W statucie tym a dokładniej w art. 38 w punkcje nr 2 zapisano prawo Trybunału do ,,rozstrzygana sprawy ex equo at bono”, pod warunkiem wyrażenia zgody obu stron. Konwencja baska z 18.10.1907 roku w sposób całościowy definiuje arbitraż międzynarodowy. Definicja ta brzmi następująco: ,,Arbitraż międzynarodowy ma za zadanie rozstrzyganie sporów między państwami przez sędziów przez nie wybranych na zasadzie poszanowania prawa”. Jednakże podporządkowanie arbitrażowi międzynarodowemu nie jest przymusowy gdyż w tym wypadku wymagana jest aprobata państw lub państwa. Nie zmienia to faktu, że ,,zastosowanie arbitrażu pociąga za sobą obowiązek poddania się z dobrą wiarą jego wyrokowi (cyt. Konwencja Haska art. 37)”. Z powyższego należy rozumieć ,iż werdykt arbitrażowy ogłoszony i mający moc prawną oraz oznajmiany tzw. agentom stron rozsądza konflikt definitywnie i nieodwołalnie. W rzeczywistości postępowanie polubowne nie jest jednak stosowane. Niedowierzanie w stosunku do metod zażegnywania konfliktów międzynarodowych bierze się z bojaźni państw do przekazywania istotnych konfliktów i państwowych celów w ręce sędziów, którzy byliby skłonni nieobiektywnie a także na postawie wybranej w dowolny sposób rozstrzygnąć konflikt. Doświadczenie uczy, że polubowne postępowanie przydatne jest głównie ,,w przypadku braku norm dających się zastosować w sporze”. W literatura przedmiotu uwypukla się fakt, że ,,organ polubowny czerpie swe uprawnienia i charakter z woli stron”. Zdarza się, że spór niezostanie rozstrzygnięty i traktuje się na równi sądownictwo arbitrażowe i postępowanie polubowne. Tan pierwszy formułuje rozstrzygnięcia w kwestii i w granicach przepisów międzynarodowego prawa natomiast sędzia polubowny kieruje się sprawiedliwością oraz słusznością. Źródło: leksykon politologii”. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut.

APATRYDA, BEZPAŃSTWOWIEC, APOLITYCZNOŚĆ

APOLITYCZNOŚĆ: określamy je zachowaniami lub postawami eksponujące izolowanie się od polityki. Apolityczność z reguły kojarzona jest z apartyjnością bądź z bezpartyjnością jednak jest to błędne rozumowanie. Błąd ten polega na przekonaniu, iż mamy do czynienia z apolityczną administracją państwową, z wiązkami młodzieżowymi oraz z związkami zawodowymi, policją, wojskiem, prokuraturą czy sądownictwem. Wymienione organy zawierają w swoich strukturach elementy polityczne chociażby z uwagi na zbiór zadań, które wypełniają w państwie. Trzeba jednak zaznaczyć że istnieją instytucję, które dążą do odseparowania ich od aktualnego sporu politycznego z uwagi na spełniające przez nie ogólnospołeczne funkcje. Gdy chodzi o scharakteryzowanie polityczności wybranych zadań i ról znawcy przedmiotu posługują się prawem jako elementem decydującym o tym czy apolityczność istnieje czy tez nie. Wiadomym jest iż, polityczna odpowiedzialność przybiera formę polityczną, z kolei Ci, którzy nie są politykami za swoje działania oraz decyzje odpowiadają przed wymiarem sprawiedliwości. Jednak w sytuacji łączenia funkcji publicznych i niepublicznych (w administracji) pojawia się problem dotyczący rozdzielenia funkcji ministra i posła. Taki stan rzeczy za każdym razem w społeczeństwie wywołuje rozumienie apolityczności jako polityczny stereotyp. Podejście do materii apolityczności związane jest z wachlarzem ambiwalentnych sposobów rozumienia tego pojęcia. W pierwszym sposobie zakłada się, że faktyczne funkcjonowanie jednostki znajduje się w obrębie polityki co określa się mianem totalnej polityzacji. Drugi sposób ogranicza polityczność do podejmowania rozstrzygnięć o obrębie atomizacji dóbr szczególnie na szczeblu państwa. Następnym sposobem rozumienia apolityczności to postrzeganie jej przez pryzmat osobowo-strukturalny. Istnieje grupa teoretyków, którzy znajdują odrębność między postępowaniem przemyślanym dystansującym się od polityki a definiującym się jako ,,nie-polityczność”. Istnieje możliwość wyszczególnienia grupy elementów powiązanych z apolitycznością. Ten fakt określenia jest przez wybrane środowiska jako sposobność automatycznego rozgraniczenia aspektu politycznego od niepolitycznego. Orędownicy tego punktu widzenia twierdzą, iż mają miejsce apolityczne sfery publicznego życia. Sfera, o której mowa gromadzi np. religię, nauki ścisłe ale nie tylko, architekturę, literaturę a także muzykę. Przewidują oni, że upolitycznienie tych dyscyplin nastąpi z momentem w mieszania się w nie polityki. Zaistnienie polityki w tych dziedzinach będzie miało niekorzystny wpływ. Zauważa się, że niepolityczność umożliwia uprzedmiotowienie a także autorealizację. Z kolei polityka doprowadza do uprzedmiotowienia jednostki. Ze względu na uprzedmiotowienie można wymienić cztery szczeble apartyjności. Do pierwszego z nich zalicza się część społeczeństwa, które nie mają świadomości praw a także obowiązków im przysługujących. Druga grupa to Ci, którzy nie uznają poczynań nieprzyzwoitych natomiast polityka według nich zalicza się do takich właśnie czynów. Do trzeciej grupy zalicza się tych, których polityka interesuje w niewielkim stopniu i w momencie, w którym dotyka ich interesów. Czwarta grupa charakteryzuje pogardliwy stosunek do polityków tak amatorów jak i do zawodowców, będąca w sytuacji jak gdyby separującej się od prowadzonej przez niego gry a tak naprawdę sama staje się elementem klasyfikowanym jako polityczny podmiot, ,,M. Kawat, Polityka i apolityczność, {w:) Interpretacje polityki, M. Szyszkowska red. Wa-wa 1991” Wykuło się stwierdzenie, że polityka z uwagi na tzw. ,,brudną” naturę nie stanowi sfery działalności dla porządnych ludzi a z kolei kontakt z polityką może ograniczyć się do jej negacji. W niedemokratycznych systemach apolityczność na ogół utożsamiana jest z nastawieniem sprzeciwiającym się totalizmom. W ten sposób postrzegana polityka bez wątpienia wynika z rozumnego oglądu polityki natomiast antytezą jej jest apolityczność, która zakorzeniona jest w niewiedzy i nie interesowaniu się polityką. W praktyczne antypartyjność świadoma polega na z kalkulowanym bądź mimowolnym stronieniu od polityki, braniu udziału np. w wyborach w organach nie tylko politycznych, lecz także postrzeganych pochodne polityki jak np. związki zawodowe. Wśród demokratycznych systemów większość z nich posiada zapisy w ustawodawstwie dotyczące apolityczności, która dotyczy konkretnych stanowisk, formacji oraz urzędów. Zapisy te dotyczą w szczególnie sędziów (patrz art. 178 punkt 3 konstytucji RP), policji oraz wojska. Zapisy te stanowią o zakazie dla pracowników organów państwa angażowania się w polityczne kampanie. Natomiast każda próba angażowania się osoby w kampanię będącej pracownikiem organów państwa równoważne jest z odroczeniem lub rezygnacją z aktywności w tych organach. Źródło: leksykon politologii”. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut.