3 lis 2013

DEMOKRACJA, ZNACZENIE, GENEZA I TYPOLOGIA


DEMOKRACJA: termin pochodzi z J. grec., składa się z członów: démos określającego lud i krátos oznaczającego władzę. Stanowi postawę teorii i jest kluczową ideą w polityce. Łączy zespół znaczeń, który z czasem uległ przemianom. Oznacza genezę i opiekuna władzy publicznej, zawiera mechanizmy ,,procedury” warunkujące decyzyjność, uwypukla istotność uprawomocniania władzy i nakreśla granice aktywności rządzących. Istotę stanowi zdefiniowanie podmiotu podporządkowującego się władzy, którym nie jest wspólnota lub jednostka lecz naród postrzegany jako współpracująca grupa obywateli, określająca obowiązujące każdego prawa i egzekwująca realizację tych praw. Demokracja stanowi przeciwwagę dla wyszczególniania podmiotu władzy tj. np. autokracja i ochlokracja czyli sprawowanie władzy przez tłum o cechach dezorganizacji postępującego zgodnie z emocjami. W timeokracji władzę sprawują ubodzy, z kolei w meritokracja to władza zasłużonych. (kliknij) Arystokracja władzę oddaję ,,szlachetnie urodzonym”. Teokracja to rządy duchownych. Gerontokracja oznacza rządy starszych. Rządy młodych to pajdokracja. Elementem wyróżniającym demokrację od tych konceptów poza innym zdefiniowaniem ,,podmiotu władzy” jest to, iż w tej pierwszym modelu rządy nie zależą od danej cechy np. wykształcenia, zgromadzonego majątku czy urodzenia lecz od tego czy ,,nabycie” władzy nastąpiło zgodnie z prawem np. w drodze losowania bądź wyboru. Demokrację można opisywać: metodą aksjologiczną (kliknij aksjologia) bazującą na zbiorze wartości, które w odmiennych ideologiach mają inną rangę to jednak należą do niego takie wartości jak: tolerancja, pluralizm (szacunek dla ,,różnorodności”), akceptacja, sprawiedliwość, ,,godność człowieka”,, równość” i wolność. Więc demokracja może być kojarzona nie z ,,rządami” ale z relacjami tych wartości. Relacje te mają potencjał kreowania się nie tylko w społecznościach zintegrowanych politycznie ale także w społecznościach bez takiej integracji. Dlatego wyodrębnia się ,,demokrację przemysłową” kształtującą relacje w firmach i ,,demokrację lokalną” formującą się w samorządach. Wyróżnikiem tak rozumianej demokracji jest część wartościująca twierdząca iż stanowi ona ,,najlepszy” system. Metoda proceduralna:, dot. instytucji, bada współzależności w rządzeniu. Kojarzona jest z ,,reżimem” ustrojowo-prawnym dotycz. konstrukcji, działalności władz i z normami kształtującymi władzę, zapadalności ,,wynikających” z prawa ,,decyzji” oraz pociągania do ,,odpowiedzialności politycznej”. Normy te to: po pierwsze ,,suwerenność narodu” oznaczająca, iż ,,władza zwierzchnia, niezbywalna, niepodzielna” to własność społeczeństwa. Po drugie ,,zasada reprezentacji” oznaczająca przeniesienie uprzywilejowań władzy na tych, którzy są wybierani przez naród w wyniku wyborów ,,powszechnych” i funkcjonujących pod ich nadzorem. Po trzecie traktowanie wyborów za ,,źródło” uprawomocnienia (legitymizacji) władzy (działalność w ramach prawa), która wiąże się z podziałem władzy czyli z ,,ograniczaniem” działań rządu przy obopólne nadzorujących się szczeblach władzy i przez aktywności ,,opozycji”. Po czwarte ,,cykliczną odpowiedzialności publiczną” pracowników administracji, która jest egzekwowana w wyniku wyborów i ,,instytucjonalnej ochrony praw obywatelskich” oznaczającą ,,formalną” ochronę obywateli przed bezpodstawną ,,ingerencją” władzy. Do nadzoru władzy zaliczamy: przymus organizacji ,,cyklicznych”, konkurencyjnych wyborów, swoboda tworzenia partii, aktywności opozycji dążącej do zdobycia władzy, nieograniczana obejmowania ,,stanowisk publicznych”, ,,wolność przekonań”, wyrażania opinii, prawo budowania (wyspecjalizowanych) agend nadzorujących władzę i zabezpieczających je przed działaniem niezgodnym z prawem. Ten zbiór reguł prawno-ustrojowych tworzy demokrację, która umożliwia aktywności każdemu: po pierwsze nie zależnie od posiadanych cech i osiągnięć; po drugie wymaga okresowej aprobacji legitymizacji władzy poprzez powszechne wybory; po trzecie oznacza rozliczanie (odpowiedzialności) rządzących przez rządzonych. Demokracja to też ,,realny efekt społeczny” integrujący prawne wytyczne pełnienia władzy z istotą polityki, który nazywany jest także ,,materialnym” lub substancjalnym oglądem demokracji. Prawo i agendy polityczne są wytycznymi dzięki, którym ,,osiągnąć” można cele tj.: zniwelowanie dysproporcji społecznych, zagwarantowanie ,,zgodności” podjętych decyzji z oczekiwaniami większości, zredukowanie bądź zaprzestanie stosowania przemocy w rozwikłaniu ,,konfliktów” i zagwarantowanie bezpieczeństwa mniejszościom. Bez w względu na cel, najważniejsze, że rządy gwarantować mają równowagę społeczną uniemożliwiającą wrogość dzięki ,,podporządkowaniu” się większości co stanowi fundament narodu. Demokracja zrodziła się z antycznej koncepcji politycznej i posługiwano się nią już w starożytnej Grecji, oznaczała obowiązek brania udziału wolnego obywatela płci męskiej w ,,publicznym” dyskursie o stanowieniu praw. Jej atrybuty to: zatwierdzanie zasady że, każdy obywatel (tylko mężczyzna) według prawa jest równy z innym mężczyzną co umożliwia im uczestniczenie w ,,wyborach” to po pierwsze. Zapewnienie obywatelowi prawa ,,dyskusji” po drugie. Wymiana urzędników publicznych po trzecie. Przyjęcie reguły, iż decyzje zapadają ,,większością głosów” po czwarte. Przeniesienia ciężaru ,,władzy zwierzchniej” na obywatela po piąte. Wprowadzenie rządów prawa po szóste. Powyższe atrybuty obecne są w demokracjach i dziś. Demokracja Aten, jest pierwowzorem dla teoretyków jej także obecnie jednak nie oceniano ją zawsze pozytywnie. Przeciwnikiem jej był Platon twierdził, który że jest ona przejawem władzy ,,niedoświadczonego tłumu” kierującego się ,,zmiennymi kaprysami” i nie postępującego z godnie z wiedzą. Oponentem demokracji był także Arystoteles. Negował on ateńską demokracje i twierdził, iż rządy ludu są jednym z ,,zwyrodniałych” odmian systemów konfrontując ją z politei: ,,rządami najlepszych obywateli”. Łączyła ich z kolei negacja przekazania ,,władzy” wolnemu ludowi czyli mniejszości, co skutkowałoby ich zdaniem rozpadem państwa. Demokracja w wiekach średnich w Europie inspirowała się katolicką filozofią bytu uznającą rządy Boga a nie społeczeństwa. ,,Równości” społeczna była fundamentem demokracji w Atenach wymieniono ją na ,,równość ludzi przed bogiem” wskutek czego władzę pojmowano jako ,,wolę boską” przypisaną ,,pomazańcowi bożemu” a nie społeczeństwu. Negacja tych reguł była sprzeciwem dla boskich praw premiujących ,,naturalny porządek społeczny”. Dyskredytacja tych praw była w tedy napiętnowania. Rezygnacja z samorealizacji obywateli i zamienianie jej na ,,poddaństwo”, stworzenie ,,hierarchii politycznej” uznanie, że przepisy mają być prawem boskim doprowadziło do tego że, demokracja została nie potrzebna. Jednakże idea wieków średnich nie była przeciwna demokracji czego dowodem jest (,,dzieło”) Marsyliusza z Padwy pod tyt. ,,Defensor Patriae” wydane w 1323 r. Autor nakreślił w nim koncepcję, która zainicjowała powstanie nowych myśli dot. demokracji. Zamiłowanie starożytności obecne w Odrodzeniu odróżniało się od innych właśnie powrotem do demokracji antycznej. Tym co decydowało o kształcie demokracji była Reformacja, negująca katolickie pojmowanie władzy” jako kościoła, zdefiniowała ona innowacyjne ,,postulaty ustrojowe”. Dotyczyły one ,,prawa do walki” z despotą i zdefiniowania państwa jako porozumienie dla ,,dobra ludu”.Z kolei Brutus pisał że, ,,tolerancja religijna” jest receptą na konflikty religijne. O niezależnej jurysdykcji pisał tez J. Bodin w dziele pt. ,,Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej” z 1576 r. brzmiącym o ,,suwerennej władzy (...)”, która nie zależy od papiestwa lub od ,,arystokracji” czy od ,,ludu”. Był to czas, w rozwoju polskiej ,,demokracji szlacheckiej”. Następny etap to rozwój demokracji liberalnej, której ojcem był J. Locke. Twierdził on, że ,,prawa ludzkie” powinny być powinnością i barierą dla władzy. Obowiązkiem ,,władzy” jest zapewnienie ,,praw obywatelskich” (demokracja protekcyjna) i oddanie wyboru władzy, uchwalanie prawa w ręce ,,większości”. W kwestii ,,nadłożyć” władzy pisał K. Monteskiusz. Głosił on ,,podział” władzy z wzajemną kontrolą, tak jak J. Mill afirmujący ,,ograniczony rząd” powstały w wyniku ,,cyklicznych wyborów”. Według A. Tocqueville'a, ,,prawa człowieka” stanowią reguły wyróżniające demokrację od tyrani i despotyzmu. Z kolei liberalna idea zakorzeniona w indywidualistycznym oglądzie świata podkreśla: rangę ,,wolności” jako postawy ,,praw obywatelskich”; konstruuje przedstawicielski model rządzenia; przymus określenia pola rządzenia. W XIX-sto wiecznej demokracji pomijane są sprawy ekonomiczno-społeczne bliskie z kolei radykalnej wizji demokracji J.J. Rousseau. Wizja ta przestawia, iż substancją władzy to grupa polityczna i jej interesy a celem demokracji winno być rozwój wspólnoty. Podważając koncepcje indywidualistycznej równości i niezawisłości ,,władzy” społeczeństwa. Neguje rządy ,reprezentacyjne” i sugeruje zamianę ich na bezpośrednie decyzje ludu. Podważa ,,podział władzy” co było bliskie ideologii marksistowskiej zakładającej, iż decyzje i agendy polityczne sprzyjać mają kształtowaniu się społeczeństwu bezklasowemu priorytetem, którego była gwarancja ekonomiczno-społecznej ,,równości”. Pochodną jej jest ,,demokracja partycypacyjna”, podkreślająca równe szanse do samorealizacji poprzez równe uczestnictwo w zabezpieczaniu potrzeb społecznych. Zwrotem w demokracji było zastosowanie ,,powszechnego prawa wyborczego wszystkich dorosłych obywateli”. Było to wyrazem tezy, że przejawem ,,władzy ludu” jest aktywność wybranych przez nie przedstawicieli. Areną aktywności publicznej stały się partie które współzawodniczą o głosy wyborców. Razem z partiami formują się inne zrzeszenia skupiające chętnych aby urzeczywistniać pragnienia danej zbiorowości i tak powstało społeczeństwo obywatelskie. Równolegle konkurencja polityczna ulega komplikacji co w konsekwencji mogło doprowadzić do destabilizacji demokracji. W tych okolicznościach powstaje liberalna demokracja masowa uwzględniająca wartości, sposoby instytucjonalno-prawne i ich trwałości. Jej składowe to: honorowanie praw mniejszości, bezstronność w poglądach, rozbicie władzy, reguły ,,państwa prawnego”, kształt ,,społeczeństwa obywatelskiego”, i ,,pluralizm polityczny”. Według G. Smitha demokracja zobligowana jest do zapewnienia wolności gwarantującej funkcjonowanie opozycji i równowagę ustroju. Cel ten można osiągnięć wraz z ,,kulturą polityczną negującą przemoc, rezygnującą z zapędów władczych, akceptacją mniejszości i ,,poczucie odpowiedzialności” za naród. Z kolei istnienie ,,demokratycznych” agend umożliwić ma osiągniecie tego celu. Demokracja ta nie skupia się tylko na zapewnieniu autonomii partiom konkurujących w wyborach. Ważne zadanie spełnią takie przejawy aktywności obywatelskiej jak związki zawodowe, samorząd terytorialny i referenda. Teoria demokracji dzieli się na: model normatywny charakteryzujący się roszczeniową naturą, ,,szuka” optymalnych wariantów, które dotyczą koncepcji demokracji nawiązujących cnót jakich winna opierać się demokracja, określą one cele jakie ma osiągać i formułuje metody, którymi powinno się posługiwać. W zależności od tych celów i metod, zaczęły kształtować się odmienne odpowiedzi jak cele te zrealizować w efekcie powstały trzy grupy sporów. Po pierwsze spory dotyczące równości i wolności. Szkoła liberalna promuje wolność a potem równość. Z kolei tzw. ,,radykalna koncepcji demokracji” podkreśla przymus niezniewolenia statusu ekonomiczno-społecznego nie zważając na to czy narusza to ich wolność. Po drugie to kontrowersje związane z regułą większości. Starożytna idea demokracji traktuje większość jako wartość niezmienną będącą zdaniem J. Roussseau, odwzorowaniem ,,woli powszechnej”. Z stąd wniosek, iż władzę aprobuje się tylko wtedy kiedy liczy ona się z ,,większością” (Perykles). Natomiast J. S. Milla zastanawiał się jak daleko sięga ,,władza większości” i czy przestrzegane są prawa mniejszości. Ważne to jest z perspektywy ,,społeczeństw sfragmentaryzowanych” składających się z różnych sumarycznie wspólnot religijnych, etnicznych i narodowościowych. Zgodnie z masową demokracją liberalną do demokratycznych rządów zaliczane się te, które biorą pod uwagę oczekiwania większości pod warunkiem, że nie naruszają interesów mniejszości. Trzecia grupa to kwestie rządzenia. Zgodnie z ,,demokracją przedstawicielską” zakorzenionej w tej ideologii bazą podjętej decyzji jest legitymizacja jej przez społeczeństwo, które zapożyczają prawo do rządów i inspirują się indywidualnym pojmowaniem ,,interesu publicznego”. Odmienne modele ,,demokracji partycypacyjnej” polegają na rzeczywistym uczestnictwie ludu we władzy i na redukowaniu ,,swobody jej działania”. Hipotezy normatywne traktujące o demokracji tworzą tzw. ,,typy idealne”. Natomiast ,,teorie empiryczne” starają się wyjaśniać jak realnie ustroje działają. Na postawie tych informacji budowane są szkielety teoretyczne, które są pomocne w formułowaniu zależności zachodzących w polityce.. Elitystyczna koncepcja demokracji stanowi teorię mówiącą, że władza pełniona jest bez względu na oświadczenia przy pomocy wybranych osób albo przez grono polityków. Systemy demokratyczne są odmienne od pozostałych tym, że gwarantują rotację polityków poprzez wybory. W demokracji mają miejsce z kolei różnice procedur, metod ,,instytucjonalnych” i funkcjonowania elit, są to działania konsensualne lub rywalizujące. Według tych wyznaczników wyodrębnia się demokrację konsensualną kształtującą konsens ,,polityczny” i demokrację tzw. wetminsterską czyli większościową polegającą na rywalizacji elit o uzyskanie przewagi. Odwrotnością koncepcji elitarystycznej stanowi pluralistyczna hipoteza demokracji podkreślająca znaczenie grup interesu, które służą do wywarcia wpływu. Równowaga możliwości ,,tych grup” i przekształcenia ich uniemożliwiają ugruntowywaniu jurysdykcji w zamkniętych grupach lub ,,jednostkach” . Jeśli chodzi o ukształtowanie rodzajów i powierzchni demokracji to trzeba pamiętać, że stanowi ona zakres polityki dlatego istotna jest ,,płaszczyzna polityczna” dotycząca realizacji nakazanych prawem decyzji. W ramach demokracji istnieją dwie jej postacie: demokracja bezpośrednia mieści w sobie poczynania obywateli oraz demokracja pośrednia. Ta druga dotyczy poczynań ,,obywateli” posiadających władzę ale może być tez decyzją rozwiązującą problem. Uosobieniem bezpośredniej demokracji są wybory ,,przedstawicieli” sądów, samorządu, parlamentu i pracowników administracji. W skład demokracji bezpośredniej wchodzi referendum (,,glosowanie powszechne”) określane także ,,inicjatywą ludową”, która umożliwia ubieganie się przez określoną liczbę osób działań zmierzających do przyjęcia ustawy tzw. ,,veta ludowego” będącym obywatelskim sprzeciwem dla decyzji parlamentu. Agendy te spełniają rolę ,,pomocnicą” ale pole ich funkcjonowania (referendum) rośnie. Zasadniczą formułą rządów jest ,,demokracja pośrednia” będącą wyrazem decydowania przez tych, którzy wygrali wybory i zdobili legitymizacje do rządzenia z ramienia oraz zgodnie z pomyślnością społeczeństwa ale także na jego koszt. Druga grupa to ,,demokracja przemysłowa” będąca wyrazem konkurencyjności pracowników firm dotyczącej strategicznych decyzji firmowych i relacji w niej zachodzących. Autorami jej byli B. i S. Webb. Dziś przejawia się ona w odmiennych kategoriach ,,współzarządzania pracowniczego, które mają na celu osiąganie przez kadry pracownicze statusu współwłaścicieli jak to się stało w francuskim participation lub w niemieckim Mitbestimung. Przykład tych firm stanowi dowód istnienia demokracji przemysłowej na najniższym szczeblu. Forsuje się pogląd, że powinna ona uzupełniać się z demokracją polityczną co w rezultacie dałoby nową ,,jakość”. Symptomem tego jest tzw. ,,korporatywistyczna teorii demokracji” czyli zintegrowanie praktyk konkurencji politycznej między stronnictwami (o poparcie w tym praw, do kompletowania rządu) wraz z możliwością godzenia interesów tych, którzy dają prace z tymi, którzy ją biorą przy pomocy praw rządzących negocjacjami oraz dzięki sprofilowanym instytucjom. W taki sposób ,,demokracja przemysłowa” przemienia się w demokrację na skalę makro. Trzecia postać to ,,demokracja lokalna” charakteryzująca się małym ,,zasięgiem” Jej natura łączy się z idą samorządową, odbieraną jako bariera dla władzy państwowej i zarazem przeniesienie przebiegu gwarantowania zapotrzebowań ,,zbiorowych” na jednostki samorządowe.. Ranga lokalnych agend politycznych wzrasta a tendencje polegające na decentralizacji ,,władzy państwowej mogą stać się fundamentem sądu iż lokalna demokracja ma szanse być znaczącym prądem rozwojowym dla dzisiejszych formacji politycznych. Źródło: leksykon politologii”., s. 82-91. Autor: A., Antoszewski i A., Herbut. Zapraszam do napisania komentarza. Kopiowanie tekstów zawartych na blogu w celach edukacyjnych wskazanePrzykładem zaprzeczenia demokracji są rządy Władymira Putina, których ilustracją jest książka pod tyt. CAR PUTIN, FEUDALIZM, KORUPCJA I BÓG W PAŃSTWIE PATRYMONIALNYM